BIOS VE ÇEŞİTLERİ

BIOS NEDİR?

BIOS (Ya da Binary Input/Output System) sistemin çalışması için gerekli temel fonksiyonları barındırır. BIOS sisteme bir sabit diskten yada disketten veri okumadan ne yapacağını söyleyen yazılımı içerir ve anakart üzerinde yer alan bir ROM ( Read Only Memory-Yalnızca Okunur Bellek) içerisinde bulunur. Herhangi bir disk erişim işlemi klavyeden gelen verinin işlenmesi ya da sabit disk yönetimi önüne geçilmediği sürece BIOS tarafından yapılır. Bu ve benzeri işlemler gerçekleşirken değişen koşullara ve kullanıcı tercihlerine göre davranılması gerekmektedir. Örneğin sabit disk kapasitesinin değişmesi ya da işlemcinin yükseltilmesi sonrasında ya da ikinci bir sabit disk bağlanması sonrasında BIOS’un çalışma metodunu ya da veri aktarım hızlarını değiştirmek için bir takım yeni ayarlar yapılması gerekir. Bunlardan bazıları kullanıcı tercihine bağlı olduğu halde bazıları sistem tarafından saptanır. Tüm bu seçeneklerin bir arada bulunduğu kısa program parçası sistem ilk açıldığı anda DELF2 veya ilk açılışta belirtilen tuşa basarak çalıştırabileceğimiz “BIOS setup” isimli bölümde yer alır. BIOS setup yazılımı temel fonksiyonların işleyişine tümüyle müdahale etmediği için çoğunlukla bu ayarları bozmak bir problem yaratmaz. Yinede herhangi bir hataya karşı yazıda yer alan ayarları denemeden önce eski ayarlarınızı bir kenara not etmeniz tavsiye edilir. BIOS ayarlarınız geniş seçeneklere saip değilse ve internet bağlantınız var ise PC World Online’dan “TWEAK15G.EXE” programını kopyalayın. Bu yazılım daha fazla seçenek sağlayarak performans ayarınızı kolaylaştıracaktır.
BIOS işleyici için önemli sayılan tüm hayati bilgileri CMOS içerisindeki 64 byte’lık bir hafıza bölgesinde saklar. Normal kullanımda bu bilgiler sadece açılışta okunurlar ve RAM üzerinde sıkça kullanılacak olanlarının birer kopyası saklanır. Birçok yeni sistem eklentisi ve modelden modele değişen dahili donanım sonucu CMOS üzerinde her BIOS için değişik veri yığınları saklanır. Anakart üzerinde bulunan elemanlarsabit disklerPCI ayarları ve benzerleri hep sayı dizileri şeklinde saklandıkları için pek fazla yer kaplamazlar. Her üretici aynı fonksiyona erişim için değişik bir isim kullanabilir fakat bu seçenekler her BIOS’ta aynı ana başlık altında toplanmışlardır. Üretim tekniği nedeni ile CMOS(Complementary Metal Oxide Semiconductor) ismi verilen bu eleman çok elektrik tükettiği için pil ile beslenebilir.
BIOS setup yazılımı ile yapılan değişikliklerle sistemden iyinin üzerinde hatta bazı durumlarda yüksek performans elde etmek mümkün olmaktadır. Genellikle BIOS üretici firmanın anakart kaynaklarını doğru yönlendirememesi ya da bir anakarta uygun olmayan bir BIOS eklenmesi düşük performansa yol açacaktır. Örneğin standart seçenekler arasında anakartın üst performansla çalışacağı ayarlara denk gelenler yok ise sistemin genel performansı son derece düşük olur. Somut bir örnek bazı ender ve basit BIOS setup yazılımlarında performansı doğrudan etkileyen seçeneklerden olan “cache wait states” seçeneğinin olmayışıdır. Bu seçenek işlemcinin ön bellek erişimi sırasında nasıl davranacağı ve belirli bir anda erişimi gerçekleştiremez ise ne kadar süre sonra tekrar deneyeceğini belirtir. Internet yada dağıtılan BIOS kodları kullanıcı tarafından sisteme yeniden yüklenebilmektedir. Bunun için sistemde ROM ya da EPROM üzerinde değil Flash ROM üzerinde BIOS bulunması gerekmektedir. Flash ROM bir seferde bir byte yerine blok verinin yüklenebildiği bellek tipidir ve birde son kez yeniden yazılan CMOS’un aksine BIOS’ta yazılan bilgiler EPROMROM ve Flash ROM olsun silinemez.

BİR SEFERDE TEK SEÇENEK :

Setup yazılımına girdiğiniz anda dikkat etmeniz gereken şey bir seferde mümkün olduğu kadar az seçeneği değiştirmektir. Aynı anda bir çok seçeneği değiştirirseniz geriye dönüş güç olabilir. Geriye dönüş yolu kalmazsa çoğu zaman BIOS üretici firmanın standart ayarlara geri dönüş için seçeneği bulunacaktır. Bazı yazılımlar da Setup ile yapılan ayarların bir diske kaydedilip sonra geri yüklenmesini kolaylaştırabilmektedir. Aslında Windows 95 veya Windows 98 gibi bir işletim sistemi kullandığınız zaman BIOS ayarlarının çok az ve temel bir kısmı geçerli olmaktadır bu tip durumlarda sadece BIOS Setup ile performans artımı ya da değişiklik yapmak mümkün olmayabilir.

BIOS NASIL YENİLENİR ?

Bir süre sonra BIOS üreticiniz yeni standartları destekleyen ve elinizdeki anakart ile uyumlu bir sürüm çıkartacaktır. Bu tip güncellemeler BIOS üzerindeki hataları ve daha çok Setup ile ilgili seçenekleri değiştirirler. Eğer anakartınız ile birlikte gelen bir Flash Yazıcı programı varsa bu programı kullanarak mevcut BIOS’u yedekleyebilir ve yeni BIOS sürümlerini yazabilirsiniz. Güvenlik açısından her üretici belirli bir güncelleme yolu izler ve bir üreticinin BIOS'u diğer bir üreticinin BIOS’u üzerine yazılamaz. Bu hem sistemi hem de üretici firmayı korumak için gereklidir. Üçüncü parti BIOS sürümleri her tip anakart ile uyumluluğu garanti etseler bile bunları kullanmanızı tavsiye edemeyiz.
Elinize internet yoluyla ya da bilgisayarı satın aldığınız bayi aracılığı ile bir BIOS upgrade (güncellenmesi) geçtiğini varsayalım. İşlemlere başlamadan önce iki tane boş (ve sağlam ) disket hazırlayın. Birine BIOS güncellemesini kaydedin bu dosya 300KB civarı olacaktır boyut değişik üreticilerde farklı olabilir. Sonra anakart üreticisi firmanın sağladığı disket ile sisteminizi açın. Bunu yapmazsanız ve normal bir sistemle yada Windows 95 veya Windows 98 ile bilgisayarınızı açarsanız bir aksilik sonucu tüm BIOS kullanılamaz hale gelebilir. Sistem açıldıktan sonra BIOS yazıcı programı çalıştırılıp(bu genelde FLASH.EXE ya da AMIFLASH.EXE ve benzeri isime sahiptir) mevcut BIOS’u diske yazma seçeneğini işaretleyin. Boş bir diske BIOS’u kaydettikten sonra yeni BIOS’u içeren disketi sisteme yerleştirin ve bu sefer BIOS’a yazma seçeneğini işaretleyip güncelleme dosyasının adını girin. BIOS üzerine kayıt bittikten sonra sistemi kesinlikle CTRL+ALT+DEL ile yeniden başlatmayındirekt “RESET” düğmesini kullanın. Sistem yeniden açıldığında ekranın sol alt köşesinde gördüğünüz rakamların değişmiş olması gerekir aksi halde BIOS yazıma karşı engellenmiş ya da yazılamaz türdendir. Eğer bir aksilik olursa BIOS genelde sistemi bir disketten açılacak konuma kadar getirebilir. Bu durumda sistemi yazıcı program disketi ile açıp yedeklemiş olduğunuz BIOS’u geri yazmanız gerekiyor.

BIOS PROBLEMLERİ :

1) Sıkça rastlanan bu durumBIOS Setup’ta COM ya da LPT kapısı ayarlarının diğer bir cihaz ile (Örneğin bazı eski S3 modelleri) çakışmasıdır. Çakışmayı saptamak genelde çok fazla vaktinizi almaz; zaten işletim sisteminiz sizi bu konuda uyarır. Eğer çözümlenemeyen bir çakışma söz konusu ise yapılacak ilk şey BIOS Setup’ta COM ve LPT ayarlarını standart ayarlara göre yeniden yüklemek olacaktır. Bu çakışmayı gidermez ise ve eğer o COM ya da LPT bağlantısı kullanılmayacak ise tamamen kapatılabilir. Eğer hiçbir COM ya da LPT bağlantısı kapatılamıyorsa o bağlantı için I/O adresi (giriş çıkış işlemleri için kullanılan adres ) değiştirilerek çakışma engellenebilir.
2) Birinci COM bağlantısı için standart I/O taban adresi 3F8 olacaktır. Dikkat edilmesi gereken nokta bunun tek bir adres yerine belirli bir adres aralığı olduğudur. Eğer sisteme eklediğiniz bir kart 3F8 ile 3FF aralığında kalan byte’dan herhangi birine denk gelirse 3F8 adresini kullanamazsınız. Bunu çözmek için birinci COM bağlantısını 2F8 olarak düzenleyip ikinci com bağlantısını iptal edebilirsiniz. Eğer ikinci bağlantı gerekli ise ve ek kart üzerinde herhangi bir ayar yoksa kartı PnP sürümü ile değiştirmeniz gerekir çünkü BIOS Setup belirli adres aralıklarının dışın çıkmanıza izin vermeyecektir.
3) BIOS’un açılışta RAM’a kopyalandığından bahsetmiştik. Bu sistem performansını arttırdığı halde bazı BIOS’lar 384 KB civarı bir bellek alanını kullanınca da görecektir. Bu kullanılamayan alan BIOS kopyasını içerir. Özellikle çok etki tip görüntü yakalama ya da SCSI katına sahip olanları zorlayacak olan nokta bu adres aralığının karttaki görüntü ara belleği ya da geçici veri belleği ile çakışmasıdır. Bu durumda BIOS Setup çok fazla seçenek sunmayacağı için “System BIOS Shadow” seçeneğini kapatmanız gerekmektedir.
4) Bir gün sistemi açtığınızda “CMOS checksum failure” hatası ile karşılaşmanız olasıdır. Bu hata sistem saatini ve CMOS üzerindeki ayarları beslemek üzere kullanılan pilin zayıfladığını ya da tamamen bittiğini gösterir. Çoğu anakart üzerinde bir lityum pil bulunur ve bu uzun süre dayanır. Yeni pil taktığınızda sistem tekrar aynı hatayı veriyorsa CMOS hasar görmüş olabilir ve değiştirilmesi gerekir.
5) BIOS yazılımınız metin ekranını kullanmıyor olabilir. Grafik arabirime sahip ve fare kullanımına izin veren BIOS çeşitleri (örneğin “TOMATO” anakartta) mevcuttur ve kullanım rahatlığı sağlar. Bu tip BIOS setup yazılımlarında rastlayacağımız bir probleme karşı “Safe Recovery” ya da “Restore Defaults” gibi bir seçenek bulunur ve problem giderilmesinde kullanılır.

BIOS ÇEŞİTLERİ :

BIOS’lar kullanım şekillerine göre iki çeşittir. Bunlar AWARD BIOS ve AMİ BIOS’tur. Piyasa en çok kullanılan BIOS tipi AWARD BIOS’tur. Şimdi bunlara değinelim;

AWARD BIOS SETUP :

SETUP’A GİRİŞ

Setup programına iki değişik yoldan girilebilir. Bunlardan birincisi makine açılışa geçtiği anda <CTRL><ALT> ve <ESC> tuşlarına aynı anda basmak ikincisi ise ekranın alt kısmında “PRES <DEL> TO ENTER SETUP<ESC> TO SKIP MEMORY TEST” mesajı çıktığı zaman <DEL> tuşuna basmaktır

haber icin tskler emegine saglik ama guncel/driver bolumunde daha once aciLmi$ tekrar sagol

eline sağlık arkadaşım.
özverili çalışman için teşekkürler.

süper

Bilgilendirme için teşekkürler