CDROM'lar

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:41

CD – ROM ‘LAR
Geçmişte CD-ROM sürücülerimasaüstü bilgisayarlar masaüstü bilgisayar için lüks olarak kabul ediliyordu. Bu 1995 yılında değişti ve günümüzde artık bir gereklilik haline gelmişlerdir.Lotus Development Corporation gibi tanınmış ve büyük yazılım firmaları yeni yazılımları dağıtmak ve kurma için en uygun ve ucuz araç olarak CD-ROM görmektedirler.
Microsoft Office ya da Lotus Smart Suite gibi bir programı yüklemek için bir saat boyunca disket takıp çıkaran her kişi bütün bir yükleme programının tek bir CD-ROM’a yüklenmesini doğal olarak tercih edecektir. Bu kolaylık ve çeşitli konularda artan sayıda yayınlanan CD’ler yüzünden artık bugün hemen her bilgisayar üreticisi tarafından standart bir parça olarak bilgisayara eklenmektedir.

CD-ROM TİPLERİ
Çeşitli tipte CD-ROM sürücüleri mevcuttur .Aşağıda bir listesi verilmiştir:
• CD-İnteractive (CD-i)
• TV tabanlı oynatıcılar
• CD-Kayıt (CD-R) sürücüleri
• Photo CD oynatıcılar
• Bilgisayar tabanlı CD-ROM sürücüleri

Her bir sürücü tipi belli bir uygulama ve dinleyici kitlesi için dizayn edilmiştir ve belli bir çalışma ortamı ve donanım platformuna ihtiyaç duyabilirler. Örneğin TV-tabanlı playerler ev tipi donanımda ağırlıklıdırlar ve eğitim ve eğlence amacı ile kullanılırlar.
Bunun tersine iş dünyasında büyük miktarda veri ile uğraşmak için bilgisayar tabanlı CD sürücüleri tercih etmektedir. Yani bir CD sürücü seçerken bunun ne işe yaradığını bir bakın.
CD’ler metinses ya da grafik mi gösterecek yoksa sadece CD’lere ses mi kaydedilecek ya da bunların hepsi mi yer alacak?

COMPACT DISK-INTERACTIVE (CD-I)
CD-i Philips firması tarafından geliştirilen ve çalışırken kullanıcının müdahele etmesine izin veren bir formattır. Gerçek zamanlı multimedya uygulamaları için geliştirilmiştir ve video ses ve metin verilerini içeren CD-ROM formatlarında daha iyi bir senkronizasyon özelliği gösterirler. Sürücü bir televizyona bağlıdır ve kendi işletim sistemi ve işlemcisine sahiptir. Her ne kadar ses CD sürücülerinde bir CD-i diski çalabilseniz de bir CD-i sürücü içerinde sadece CD-i disklerini çalıştırabilirsiniz.
CD-i sürücüleri için yazılan oyunlar birçoğumuzun bildiği Nintendo oyunlarına benzer.
Aslında birçok Nintendo oyunu CD-i formatında satılmaktadır. Her ne kadar infrared işaretle ve ateşle türü(thumpstick adı verilen bir tür joystick) yaygın ve genel kullanımı olsa daCD-i’larda fare ve iz-topu da kullanılabilir.
CD-i player’lara çok sayıda standart uygulanabilir. Öncelikle Green Book bütün CD-i disklerinin bütün CD-i player’lar ile uyumlu olmasını sağlamıştır. İkinci olarak ise CD-i Ready standardı ses CD’leri ile CD-i CD’leri arasındaki boşlukta bir köprü olmuş ve bir diskin hem CD-i verisi hem de ses verisi içerebilmesini sağlamıştır. Üçüncü olarak da White Book CD-i bağlantısı(bridge)bilgisayar tabanlı CD-ROM’lar tarafından kullanılan bir standart olan CD-ROM XA’da CD-i verisinin nasıl kaydedileceğini tanımlamıştır.

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:42

TV-TABANLI SİSTEMLER
Bu sistemler ev tipi eğlence sistemleri için tasarlanmıştır ve birçok yönden CD-i sürücülere benzerler. Şu anda piyasada satılmayan Commodore CDTV TV-tabanlı CD sürücülerine bir örnektir. Her ne kadar yeni ve daha güçlü konsol player piyasaya giriyor olsa da (yüksek ses ve görüntü kalitesi içerirler)bu sistemler oldukça pahalıdırlar ve bazılarına göre de performans ve destekten yoksundurlar. Sega TV-tabanlı CD-sürücü üreticilerinden biri olup kendi Pazar için kartuş tipi oyun makinelerinin tüketicilerini hedef almıştır.

PHOTO CD PLAYER
Kodak Photo CD playerlarının üretiminde ve geliştirilmesinde başı çekmiştir. Bu sürücüler Photo CD görüntülerin değiştirilmesi için optimize edilmiştir. Her ne kadar birçok tip sürücü Photo CD disklerdeki veriyi okuyup gösterebilse bile bunların çoğu resimlerin değiştirilmesine(yakınlaştırmasıralı resimlerde bazı resimleri silmeve resim sıralarını saklama ve değişiklikleri yapma gibi) izin vermez.

CD-R
CD-r sürücüler aslında CD player değil fakat kayıt cihazlarıdır. Özel bir tip CD kullanarakkendi yazılımınızı dağıtmak ya da veri arşivi yapmak için bu cihazı kullanabilirsiniz. CD-r sürücüler ucuz değildirler(4000$-12000$1995 yılında) ve veriyi doğrulama ve organizee etmek için özel tip yazılımlara ihtiyaç duyarlar. Şu anda CD-r’ların çoğu yazılım evlerinde bulunmaktadır. Fakat bu durum zamanla ve fiyatların düşmesi ile değişecek ve diğer kullanıcılarda yazılım dağıtmak ve veri arşivlemek için bunları kullanacaktır(650 MB’lık bir CD birçok 14MB disket demektir).Fakat hala şu an için CD-r sürücüler pek yaygın olarak kullanılan araçlar değildir ve görünen o ki bir sürede öyle kalacaktır.

DVD

CD gibi dijital video diskler (DVD) genel olarak kısaltılmış hali ile bilinir. DVD tam olarak CD teknolojisi değildirfakat benzer yönleri vardır. Temel olarak DVD daha fazla bilgiyi tek bir CD’ye sıkıştırma tekniğidir. CD’ler yaklaşık olarak 650MB bilgiyi bir CD’ye sığdırabilirken aynı oran DVD’lerde 4GB dır.DVD teknolojisini sürükleyen nedir?CD teknolojisinin gelişimine yol açan sebeple aynıdırosya boyutu.CD’ler veri miktarının artması ve bu verilerin makul sayıda diskete sığdırılamaması üzerine geliştirilmiştir(hiç OS/2 ya da NT server işletim sistemini disketten yüklemeye kalktınız mı?)Hayır mı?O zaman kendinizi şanslı sayın. Fakat bugünlerde grafik yoğun ve ses içeren oyunlar tek bir CD’ye sığmaz hale geldiler.Yedi tane CD’ye sığan bir oyun gördüm ve aynı şekilde Wing Commander oyunu 4 CD’ye sığabilmekte. Bütün bir oyunu sabit diske yüklemediğiniz sürece bazen oyunun ortasında CD değiştirmek zorunda kalabiliyorsunuz ki bu da oyunun tadını kaçıran bir şey.
DVD’de ev video pazarının zorlaması ile gelişmektedir. DVD diskler yüksek kalite video disklerdir(bir yatay satırda 720 piksel bulunur). Video diskler filmin en heyecanlı yerinde bitme gibi bir özelliğe sahiptirlerbu durumda yeni CD takmanız gerekir;birçok film DVD’nin 133 dakikalık sınırında olmalıdıraksi takdirde iki ya da daha fazla CD gerekir.

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:43

BİLGİSAYAR-TABANLI CD-ROM SÜRÜCÜLER

Şu an için CD-ROM sürücüleri kaliteli masaüstü bilgisayarlarda görüyorsunuz fakat gitgide laptop ve notebook’larda da yaygınlaşmaktadır. Hem bilgisayarların içinde hem de dışında olabilen bilgisayar tabanlı CD-ROM sürücüsü alabilirsiniz. Bilgisayar işletim sistemleri bilgisayar tabanlı CD-ROM sürücüleri nasıl çalışacağını ve diğer bilgisayar aygıtları ile nasıl iletişim kurulacağını kontrol ederler. Bütün işletim sistemleri bütün CD sürücüleri tanımaz bu nedenle CD sürücüsünün uyumlu olup olmadığına bakın. Örneğin Windows 3.x ile gayet iyi çalışan bir CD sürücü Windows NT ile uyumlu çalışmayabilir.

PLATFORMLAR-ARASI FORMAT UYUMLULUĞU
Görmüş olduğumuz gibi çok çeşitli tipte CD sürücü vardır ve bu sürücülerin çoğu diğerlerininCD’leri maalesef okumaz. Sürücüler birden fazla tipte diskten okusa bile bir diski ona uygun bir CD sürücüde çalıştırmadığınızda bazı işlevlerini yitirir. Örneğin Photo CD diskidir.Bu disk diğer sürücülerde okunabilir fakat sadece Photo CD sürücüde sizin görüntü üzerinde değişiklik yapmanıza izin verilir. Çeşitli tip CD’ler ve CD sürücüler arasındaki uyumluluğun seviyesini kullanılan fiziksel arabirim ve CD-ROM sürücü tipi belirler. Red BookYellow BookYellow Book CD-ROM/XA ve ISO 9660’ın hepsi çeşitli tip CD’lerin nasıl birlikte çalışacağının standartlarını belirtir.

CD’LER VERİLERİ NASIL SAKLAR?

Compact disklerin veriyi nasıl sakladığını anlamak için onlar hakkında birkaç şeyi öncelikle anlamanız gerekir:bir diskte veri nasıl organize edilirdisk neden yapılmıştır ve disklere nasıl yazılır ve okunur?

COMPACT DİSKİN ANOTOMİSİ

Compact disklerlaser ışığı ile okunan optik kayıt ortamlarıdır. Ticari olarak üretilenleri enjekte edilmiş plastikten yapılır ve bir yüzüne yansıtabilme yapabilmesi için alimünyum ile kaplanır ve tekrar yüzeyine plastik eklenir. Standart bir CD’nin ortalama ömür yaklaşık olarak 10-15 yıl arsında değişir. Bundan sonra ise alimünyum kaplama oksidasyona uğrar ve disk artık okunamaz. Opsiyonel olarak diskler ömürleri uzatılmak için daha dayanıklı malzemeden yapılabilir ve böylece ömürleri 100 yıla çıkabilir. Bunun ispatlanması için sanırım bayağı bir beklemek gerek.
Compact diskler büyük değildirler(fiziksel olarak sadece 4.72 inç çapındadırlar) fakat 527MB’dan 742MB’a kadar bilgiyi alabilirler. Bu miktar CD üzerindeki sektör miktarına ve kullanılan formata bağlıdır. Standart diskler 60 dakikalık ses CD’lerde bulunan spiral tipini 270000 sektör ve 99 iz ile kullanırlar. Tipik bir bilgisayar tabanlı bir CD sürücü 650MB veriyi 333000 sektör kullanarak saklar.
Compact diskler sabit disklerden farklı bir şekilde organize olmuşlardır. Sabit disk iç içe geçmiş daireler üzerinde tanımlanmış izler(tracks) kullanırken compact diskler belli bir dosyanın uzunluğu ile tanımlanmış bir iz kullanırlar yani bir dosya=bir iz(track) demektir. Compact diskte yer alan izler devamlı bir spiralin üzerinde yer alırlar. Bu spiral üç mil uzunluğundadır(yaklaşık olarak 4.8km) ve yaklaşık olarak iki milyardan fazla pit barındırır(veriyi temsil eden ve compact disk üzerine yakılarak eklenen ufak delik).
Kullanıcılar için compact diskin kapasitesi değil de ne kadar veri olduğu önemlidir. Birçok ticari CDCD-ROM’dur(Compact Disk Read Only Media) ve CD-r sürücülerle bile bunların üzerine kayıt yapamazsınız.

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:43

CD VERİ KİPLERİ

CD üzerine yazılan veri homojen değildir;her biri farklı bir kip tarafından temsil edilen üç değişik veri tipini görebilirsiniz Her bir kip kullanıcı verisi ve hata kontrol ve hata düzeltme kondu gibi yardımcı verileri içerir. Kiplerdeki veri sayı arttıkça daha da kompleks hale gelir. Mode 0 boş veri alanları ve sıfırlardır. Mode 1 metin ve bilgisayar verisini 288 byre’lik hata düzeltme(ECC) ve hata kontrol(EDC) ve buna ek olarak blok başına 2048 byte’lık kullanıcı verisini içerir. Mode 2ses ve video verisi içerir. Aslında gerçekte iki tip mode 2 veri türü vardır:Form1 veForm2. Form1 veride bilgisayar verisi için ek bir üçüncü EDC ve ECC kod katmanı bulunur.Form2 veri sıkıştırılmış video ses ve durağan resimler için kullanılır ve herhangi bir hata kontrol ya da hata düzeltme bilgisi içermez.

COMPACT DİSKLERE YAZMA VE OKUMA

Teyplerle hem dinlemek hem de kayıt yapmak mümkün olduğu için aynı CD sürücü ile hem kayıt hem de okuma yapamayacağınızı öğrenmek sizin için biraz sürpriz olacaktır. Bunun da ötesinde kullanılan medya bile aynı değildir. Öncelikle okuyabilen ve yazabilen CD sürücüler arasındaki farkı ve bunların nasıl çalıştığını öğreneceğiz.

Kayıt Yapabilen Compact Disklerin ve Sürücülerin Fiziksel Bileşenleri

CD-ROM’lar plastikten kalıplarda yapılır(meraklı olanlarolycarbonate). Bu plastik disk daha sonra yüzeyin yansıtılması için çok ince bir alüminyum ile kaplanır. Fakat ticari olarak satılan kaydedilebilir CD’ler altından yapılır. Sürücülerde farklıdır. CD-ROM sürücülerde az güçlü bir lazer pitleri okumak için kullanılırken CD-r sürücülerde lazer yoktur. Evet yanlış anlamadınız bir kere yazılabilen CD’lerde lazer kullanılmaz.

Compact Disklerin Kayıt Edilmesi

CD sürücünün CD’yi nasıl okuduğunu anlamak için önce verinin CD’ye nasıl yazıldığını öğrenmelisiniz. Daha önce belirttğim gibi biri alüminyumdiğeri ise altın kaplıdır. Dikkatli okuyucu hemen şunu diyecektir:’’eğer burada bir sihirbazlık yok ise nasıl oluyor da altın ile kaplı disk alüminyum ile kaplı diske dönüşüyor.
Cevap tabii ki ‘’altın alüminyuma dönüşmüyor’’ dur. Gerçekte iki tane compact disk kayıt prosesi bulunmaktadırbirincisinde endüstri tipinde yani alüminyum diskler diğerlerinde ise altın kullanılır. Kayıt edilebilir disklere altın kaplamalı diskler dedim çünkü CD üreten firmaların çoğu altın diskleri kullanır.
Önce alüminyum diskler;
1.Teknisyen veriyi 8mm DAT teyp kasetine ya da 9 izli teyp kasetine yükler. Veri karşılaştırılır ve daha sonra indekslenir ki böylece CD tarafından okunabilsin. Bu teyp bir sonraki anlatılan lazerli yakma aletine bağlanır.

2.Teknisyen substrate adı verilen bir cam plakayı alır ve ışığa duyarlı bir film tabakası ile kaplar.Daha sonra yüksek güçlü bir lazeri ışığa duyarlı yüzey üzerinde çalıştırır. Lazer filmi bozar ve substrate bir developera koyulunca bir kimyasal olay gerçekleşir ve lazerin yaktığı yerlerde ufak çukurlar oluşur. Deliklerin biçimi veri tipine göre değişir. Develop edilen bu substrate glass master (cam örnek) adı verilir.

3.Daha sonra teknisyen bu glass master’ı alır ve bunu ince bir gümüş ile kaplar. Bu gümüş kaplı CD’ye metal master (metal örnek) adı verilir.

4.Metal master’ın negatifini almak için teknisyen metal master’ın nikel ile işleme tabi tutar. Bu negatife baba adı verilir ’’father’’ ve master’da delikler olmasına karşın babada çıkıntılar vardır. Daha sonra baba üzerinde işlem yapılıp üzerinde delikler olan anne yapılır. Anne kullanılarak sizin kullandığınız CD’ler yapılır. Ortaya çıkan CD’nin varsa fazlalıkları kesilir.

5.Teknisyen daha sonra bu CD’yi bir plastik enjeksiyon makinesine koyar ve diski polycarbonate basar. Disk soğuyunca üzeri alüminyum ile kaplanırdaha sonra üzeri tekrar kaplanır ve hızlıca soğutulur ve sonuçta elinizdeki CD olur.

6.Bu şekilde üretilmiş disklerin raf ömrü uzundur fakat eğer son kaplama işlemi doğru yapılmaz ise sadece birkaç yılda oksidasyona uğrayıp kısa zamanda okunamaz hale gelebilir.

Bir kerelik yazılabilir disklerde ise prosess CD-r’lara nazaran çok daha kısadır.

1.Öncelikler bilgi 8mm DAT ya da 9 izli teyp kasetlerine yüklenir. Verinin içeriği doğrulanır ve indekslenir ki böylece CD’den okunabilsin. Daha sonra teyp kayıt cihazına bağlanır.

2.Genellikle one-off machine ya da five-off machine olarak bilinen CD-r kayıt cihazına (aynı anda kaç CD kayıt edilebileceğine bağlı olarak) bir altın CD yüklenir.

3.Daha sonra teypten okunan veri altın CD’nin üzerine yeşil mürekkep olarak işlenir ve daha sonra bu yeşil mürekkepler okuma cihazı tarafından pit olarak algılanır.
İşte hepsi bu. Bir kez yazmalı CD üzerine yazmak bir stamper yaratmaktan çok daha kısa süren bir iştir: Birincisinde 160MB veriyi yaklaşık yarım saatte yazabilirken ikincisinde aynı işlem neredeyse bir gün sürer(tüm yapılan elektroplate işlemlerini düşünün). Bir kez yazmalı CD’ler alüminyum benzerleri gibi çalışırlaryalnızca kullanırken biraz daha dikkatli olmanız gerekir.yoksa üzerindeki mürekkep zarar görebilir. Bir CD’nin etiketli olmayan kısmına bakarsanız üzerinde yeşil mürekkebi görebilirsiniz.
CD-r sürücüyü kullanmanın tek sakıncası ise kayıt süresince hiçbir şeyin kaydı kesmemesi gerekliliğidir yoksa kayıt çalışmaz ve CD’yi bozarsınız. Bu nedenle sabit disk üzerinde 650MB’lık bir sürücü tanımlamanız ve veriyi buraya aktardıktan sonra bu sürücünün defragmente olmasını sağlamanız kaydı sorunsuz hale getirecektir.

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:44

COMPACT DİSKLERİN OKUNMASI

Şimdiye kadar CD’ye veriyi aktardıkpeki nasıl okuyacağız? Bir CD’yi yerleştirdiğiniz zaman sürücünün içerisinde yer alan elektronik cihazlar CD’yi fark eder ve kontrol mekanizması CD motoruna dönmeye başlamasını söyler. Lazer aygıtı (hareketli bir kol üzerine yerleştirilmiş düşük yoğunluklu galyum arsenid lazer) harekete geçer ve lazer ışığını odaklayan mekanizma ışığın büyüklüğünü diskin üzerinde bulunan pitlere göre ayarlar. Lazer ışığı yüzey üzerinde hareket eder ve geri dönen ışık bir fotodektör tarafından algılanıp dijital sinyale dönüştürür. Bu dijital sinyal sürücünün elektronik devreleri tarafından bilgisayara iletilir.
Burada önemli olan nokta CD’nin üzerinde ne olduğudurçünkü bu lazer ışığın nasıl gerisin geri yansıyacağını ve fotodektor tarafından nasıl algılanacağını etkiler. Daha önceden hatırlayacağınız gibi üzerine kayıt yapılan CD’nin yüzeyinde pitler yer alır(yada lazer çukurlar gibi noktalar gibi diyelim). CD sürücü için önemli olan pitler yani çukurlar değil onların arasında yer alan ve saha (land) olarak anılan kısımlardır. Lazer veriyi okuduğu zaman pitler ve land’ler arasındaki geçişi fark eder. Bildiğiniz gibi bilgisayarlar veriyi kaydetmek için ikili sayı sistemini kullanırlar(birler ve sıfırlar). Pitler ve landler arsındaki geçişi bilgisayar bir olarak algılareğer geçiş yoksa bu sıfır olarak kabul edilir. Bu ikili sistem fotodektor tarafından bilgisayara aktarılır ve bu dijital bilgi bilgisayarda sesmetin ya da grafiğe tekrar çevrilir.

STANDARTLAR-UYUMLULUK SORUNLARI
Eğer bilgisayar dünyasında belli bir zaman geçirdiyseniz standart fikri size yabancı gelmeyecektir. Paralel portlar bir standarda göre üretilmiştirböylece bir dükkana gidip raftan bir kablo alıp paralel portunuza takabilirsiniz. DOS işletim sisteminde yer alan her tür bilgi FAT formatında olmalıdır ki DOS programları bu veriyi okuyabilsin. Hem fiziksel hem de mantıksal standartlar compact disk teknolojisine uygulanmıştırböylece veriler diskten okunup bulunabilirler.
STANDARTLARIN KÖKENLERİ
Belli bir tip compact diskin belli bir tip sürücüde çalışmasını garantilemek içinveri bütün disklere aynı şekilde yüklenmeli ve indekslenmelidir. Günümüzün CD-ROM diskleri ataları olan video-disklerden çok daha gelişmişlerdir. Philips ve Sony hem video-disklerin hem de CD-ROM disklerinin ilk üreticilerindendir. Bu iki firmauymsuzluğun kullanıcıyı hayal kırıklığına uğrattığını ve Pazar payını azalttığını video-disklerde acı bir şekilde öğrendiler. Aynı hatayı tekrar işlememeye söz veren iki firma kafa kafaya vererek CD-ROM diskler için ortaklaşa standartlar oluşturdular. O zamandan veri teknoloji gelişti ve eski standartların genişletilmesi ve yeni standartların yaratılması gerekliği doğdu. İlerlemeden önce orijinal standartları kısaca gözden geçirelim. CD-ROM un orijinal standartlarını belirtmek için bir renk şeması kullanılmıştır:kırmızısarıportakal rengiyeşil ve beyaz.Konuyu basitleştirmek için standartları aşağıdaki şekilde düşünün;
 Kırmızı Kitap = dijital ses
 Sarı Kitap = veri kaydı
 Yeşil Kitap = interaktif compact disk(CD-i)
 Portakal Rengi = bir kerelik yazmalı compact diskler ve CD-Mageno-Optical
 Beyaz = CD-i bridge

KIRMIZI KİTAP

Kırmızı Kitapdijital ses belgesinin nasıl saklanıp indeksleneceğini tanımlayan orijinal standarttır. Geri kalan standartlar için bir temel oluşturur. Birçok müzik CD’si standartla uyum içindedir.

SARI KİTAP

Sarı Kitap(aynı zamanda ISO 1014ISO International Standards Organization olarak bilinir) Kırmızı kitabın genişletilmiş hali olup özellikle CD-ROM ’un interaktif özellikleri ile ilgilidir:CD-ROM ‘un rasgele erişim özelliği ve multimedya. Spesifikasyonlar özellikle bilgi yükleme ve indeksleme ile hata düzeltme üzerinde yoğunlaşmışlardır. Veriler iki gruba ayrılmışlardır. Mode 1bilgisayar verisi ve metni için hata fark etme düzeltme kodu ile birlikte (EDC ve ECC) standartları tanımlar. Mode 2 ise video ve ses formatını hata düzeltme kodu ile (CRC) ile verir. Bu standartta birçok dosya formatını CD-ROM kullanan farklı bilgisayar platformları için tanımlanmıştır. Bunlar arasında Native Macintosh sabit disk formatı DEC ’in (digital equipment corporation) VMS ‘si Apple’ın HFS (hiyerarşik dosya sistemi) ve ISO 9660 sayılabilir.

CD-ROM/XA – SARI KİTABIN GENİŞLETİLMİŞ HALİ

CD-ROM/XA standardı Sarı kitabın genişletilmiş halidir. XA Extended Architecture (uzatılmış mimari) kısaltılmıştır. Bu standart farklı veri tiplerinin bir arada bulunmasına ve kullanılabilmesine olanak sağlayarak özellikle multimedya CD ‘lerinin yapılabilmesini olanaklı kılmıştır.
Hem sesin hem de görüntünün birlikte kullanıldığı bir multimedya sunumu buna bir örnektir. Diyelim ki bir dunum hazırlıyorsunuz. Bu sunum içinde sunumu sunan kişinin görüntüsü ve fonda ise resmi bulunmaktadır. Konuşmanın dudak hareketlerini takip etmesi için ses ve görüntünün senkronizasyonu şarttır. Bunu başarmak için bir CD-ROM/XA diskinde izler birbiri ile bağlantılı video/görüntüses ve bilgisayar verisini içerebilir.
Normal bir CD-ROM izi sadece Mode 1 tipi sektörü içerir. CD-ROM/XA ‘da ise bir iz sadece Mode 2 sektörlerini içerebilir. Bir Mode 2 sektörünün içinde iki tane form tipi bulunur. Form 1’de kullanıcı bilgisi (2048 byte) ve EDC(error dedection codehata bulma kodu) ve ECC(error correction codehata düzeltme kodu) vardır. Form 2’de ise ham veri bulunurörneğin video ya da ses gibi
Bir CD-ROM ‘un tamamı ile XA ile uyumlu olması için aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir.
 İki farklı şekilde tanımlanmış veri yığınından veriyi okuyabilme özelliği. Bu veri yığınları statik bilgi olan Mode 2 Form 1 ve zamana bağlı bilgi olan Mode 2 Form 2’dir.
 İstenildiği zaman göndermek üzere veriyi bir yerde saklama ve gerektiğinde CPU ve video alt-sistemlerine gönderebilme.
 ADPMC(adaptive differential pulse code modulationuyumlu diferansiyel pulse kod
modülasyonu) çevirebilme özelliği. AD-PCM ses verisini sıkıştırma formatıdır; genellikle 4-1 oranında bir sıkıştırma yapar. Diğer bir deyişle CD-ROM ses sinyalini kodu çözülmüş ve açılmış halde gönderebilmelidir.
CD-ROM üreticilerinin XA ile uyumluluk iddialarına dikkat edin. XA uymlu CD-ROM sürücüler hala gelişme safhasındadır ve Mode 2 Form 2’yi okumadıkları sürece uyumlu sayılmazlar. Buna ek olarak ADPCM çevirebilme özelliği her XA uyumlu CD-ROM ’da bulunmamaktadır. Tam anlamı ile uyumluluk istiyorsanız yeni bir arabirim kartı almanız gerekir.
Multimedya CD ‘lerinin gittikçe daha kullanılır hale gelmesi kullanıcıların XA uyumlu CD-ROM ‘lara olan ilgisini arttırmıştırfakat bu güne kadar bir çok üretici standartlar değil de daha çok görüntüler üzerinde yoğunlaşmışlardır. Bu her ne kadar şimdilik bir sorun olmasa da yakın bir gelecekte tam XA işlevselliği yaygınlaştıkça standartların sorun olacaktır.

**MAVİ BERELİ ATASAGUN** · 06-09-2006, 23:45

HIGH SIERRA VE ISO 9660

1985 yılındaCD-ROM üreticileriişletim sisteminden bağımsız bir standart CD dosya sistemi üretmek amacı ile bir girişim başlattılar. Bu girişimin sonucu bugün High Sierra Standardı olanrak bilinir. Bazı modifikasyonlardan sonrastandart ISO tarafından resmi olarak kabul edildi ve ISO 9660 olarak isimlendirildi. Bu standart sekiz düzeylik bir hiyerarşik dizin yapısı ile birlikte standart bir dosya sistemi için standartları belirler. Dosya sistemi DOS kullanıcılarının aşina olduğu FAT mimarisine benzer. Teorik olarakeğer bir sürücü ISO 9660 uyumlu ise kullanılan sistem Windows ya da Macintosh olmasına bakmaksızın tüm veriyi okuyabilmelidir. Fakat bu bile uyumluluğu garantilemez çünkü uygulamalar bazı platformlarda bulunan fakat diğerlerinde bulunmayan bazı öğeler içerebilir. Bu nedenle veri okunması ve bir program kodunun çalıştırılması aynı şey değildir; Windows için yazılmış bir kodu Macintosh ‘da çalıştıramazsınızher ne kadar Mac CD’yi fark etse bile.

KULLANILACAK STANDARTLAR

En azındanCD-Audio ve ISO 9660 uyumlu bir sürücü alın. Diğer format uyumlulukları özel uygulamalar ve belli bir CD-ROM ‘un özelliğine bağlıdır. ÖrneğinbugünPhoto-CD disklerine büyük bir ilgi vardır. Birçok Photo-CD ‘ler modifiye Mode Form 2 formatını kullanır. Buna ek olarakeğer bir Photo CD kullanmayı düşünüyorsanız çoklu oturum (multi-session) özelliği de aynı zamanda önemlidir. Çoklu oturum özelliği tek bir uygulamayı birden fazla uygulama imiş gibi kaydedebilme özelliğidir.
Kodak’ın Photo CD’leri ve CD-r’ları çoklu oturum özelliğine duyulan ihtiyacı yaratmıştır. Standart bir CD-ROM sürücüsü ikinci kez kaydedilmiş bir oturumu okumak için hem yazılım hem de donanım açısından modifikasyonlara ihtiyaç duyar. Şu anda CD-r data diskleri arşiv amaçları için çoklu oturumlarda kullanılmakta ve kayıt edilmektedir.
Buna ek olarak yeni tip taşınabilir CD-ROM sürücüler (Sony’nin MMCD portable gibi) XA formatını desteklemektedirler. Eğer bir CD ’yi taşınabilir ve sabit sürücüde kullanmayı düşünüyorsanız her ikisinin de XA uyumlu olmasına dikkat edin.

BİLGİSAYAR TABANLI CD-ROM KARAKTERİSTİKLERİ

Bilgisayar tabanlı CD-ROM’ların hepsi aynı değildir. Hepsi kullandıkları donanımarabirimbilgisayara bağlantı şekilleri vs göre farklılaşırlar. Yani ihtiyaçlarınıza uygun olarak bir tane seçebilirsiniz.

MULTİMEDYA KİTLERİ

Multimedya kitleri CD-ROMses kartıhoparlör ve gerekli donanım ve yazılım içerirler. Böylece uyumluluk problemlerinden tamamen uzak kalırsınız. Üreticileren azından belli bir süre için kullanıcının multimedya ihtiyaçlarını tatmin ederlerse kullanıcı bir süreliğine olsa bile donanımı değiştirmeyeceğini söylemektedirler. Diğer taraftan bu kitlerin bir bedeli vardır. Öncelikle bunlar içindekileri tek tek almaktan daha pahalıya gelir. İkinci olarakbu kit bir makine ile geliyorsa multimedya kitinin içindeki herhangi bir parçanın bozulması durumunda tüm bir makinenin tamire gitmesi gerekir. Üçüncü olarak birçok kit en son teknolojiyi kullanmamaktadırlar ya da desteklenmeyen bir donanım kullanmaktadırlar. Eğer bilgisayarınızı yenilemek ya da terfi etmeyi düşünüyorsanız her bir parçayı ayrı ayrı almak daha iyidir.

FİZİKSEL ÖZELLİKLER

Fiziksel olarakCD-ROM sürücülerinin çoğu birbirine benzer. Ön panelde tipik olarak güç ışığıCD meşgul ışığıCD çıkartma düğmesi ses giriş jackı ve bir ses kontrol düğmesi bulunur.

DİSKİN YÜKLENMESİ

Bütün bilgisayar tabanlı CD sürücülerin hepsi müzik setlerinden hatırlayabileceğiniz gibi CD ’yi aynı şekilde yüklemez. Bazı sürücüler yükleme için CD ‘yi kirlenmeyi engelleyen caddy adı verilen ayrı bir mahfazaya koymanızı ve caddy’ yide sürücüye yerleştirmenizi isterler. Eğer sürücünüz caddy kullanıyorsa bir caddy’yi her bir CD kullanmak yerine her bir CD için ayrı bir caddy alın. Böylece gerektiği zaman bir caddy aramazsınız ve daha da önemlisi CD ‘yi toz ve kirden korursunuz. Diski CD sürücüye koyunca tray geri kayar ve CD dönmeye başlar. Her ne kadar bazı caddy tipi sürücülersürücü dikey konumda bile olsa CD ‘yi çalabilme özelliğine sahip olsalar daçoğu CD-ROM sürücüsü çalışabilmesi için yatay konumda olması şarttır. Bir CD-ROM sürücüyü eğer bunu yapabildiği özellikle belirtilmediği sürece dikey konumda kullanmaya kalkmayın.

K.0.R.A.Y.™ · 10-11-2006, 11:49

paylasım için tesekkürler