Windows XP NT tabanlı bir işletim sistemi olması nedeniyle işletim sistemine bağımlı veya bağımsız bir çok program birer hizmet (service) olarak arka planda çalışır. Tabii bunların arasında kritik işlemlere hizmet eden programlar olduğu gibi çeşitli konfigürasyona sahip sistemlerde ara sıra ihtiyaç duyulan ihtiyaç duyulmayan veya 3. parti yazılımların ihtiyacı olan kendi oluşturdukları hizmet programları da bulunabilir. Yazımızda bu hizmet programlarının yönetim biçimlerini ayarlarını ve sistem kaynaklarının en az düzeyde kullanılması için gerekli olan ip uçlarından bahsedeceğiz.

Kullanıcıların çoğunun Windows XP'nin Türkçe sürümünü kullandıklarını düşünerek yazı temelde bu sürüme göre hazırlandı ama verilen bütün bilgileri İngilizce sürümde de kullanabileceğiniz şekilde düzenlendi. Yazı içinde bütün komut ve servis isimlerini önce Türkçe ardından İngilizce olarak bulacaksınız.

Hizmetler ile İlgili Genel Uyarılar Bilgiler

Öncelikle NT tabanlı işletim sistemleri yapı olarak karışık ve gerçekten ince detaylara sahiptirler. Bu sebeple Windows XP işletim sistemine hakim olmayan kullanıcıların ayarları kurcalarken dikkatli olmalarını tavsiye ederim.

Genel olarak konuşursak ne işe yaradığını anlamadığınız bir hizmeti kapatmamanız gerekir. Özellikle de karşısında oturduğunuz sistem okul iş yeri internet kafe gibi bir ortamdaysa hizmetlere bulaşmamanız şart. Çünkü sizin gereksiz olarak düşündüğünüz bir hizmet orada bulunan ağ ortamı için son derece önemli olabilir.

Bir hizmeti kapatmak yerine elle değiştirilebilir (manual) olarak bırakmak o hizmetin ihtiyaç duyulduğunda başlayabilmesi için önemlidir. Bir hizmetin tamamıyla kapatılabilmesi için o hizmetin gereksizliği konusunda iyice emin olmalısınız.

Elbette hizmet ayarları ile ilgili bir hata yapıldığında sistemi eski haline getirebilirsiniz. Bunun için öncelikle yedek almanız gerekir. Bir kere hizmetler ile ilgili ayarlar yapabilmeniz için sisteme Administrator (sistem yöneticisi) olarak giriş yapmalısınız. Böylece Windows XP’ nin derinliklerine inebilirsiniz. Sisteme admin yetkisi ile girdikten sonra Başlat > Çalıştır (Start > Run) yolunu izleyerek çıkan pencerede regedit yazın. Kayıt Defteri Düzenleyicisi (Registry Editor) bizlere hizmetler ile ilgili ayarlara yönelik kayıtların tutulduğu alana ulaşmamıza ve yedeklememize yarayan oldukça yararlı ve güçlü bir program bu sebeple yapılan işlemlerin sırasını dikkatlice takip edin. Önce [HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Servic es] yolunu izleyerek “Services” anahtarını bulun ve seçin. Dosya (File) menüsünden Ver (Export) komutunu kullanarak seçili olan dalı kayıt defterinden dışarıya almanızı sağlayacak olan pencere ile karşılaşacaksınız. Dosya adı (File name) kutusuna dosya ismini girdikten sonra Kaydet tuşuna tıklayarak seçtiğiniz dalı “*.reg” uzantısı ile kaydetmiş olursunuz. Pencerenin aşağı kısmında Seçili dal (Selected branch) seçeneğinin seçilmiş olmasına dikkat edin. Zaten o bölgede yer alan kutuda seçtiğiniz dalın yolu gözüküyor olacaktır. Dışarıya aldığınız bu kayıt dalı kopyasını istediğiniz zaman çift tıklayarak kayıt defterinize geri ekleyebilirsiniz. Eğer işletim sisteminiz kapattığınız bir hizmet sonucunda başlayamaz hale geldiyse işletim sisteminizi Güvenli Kipte (Safe Mode) açtıktan sonra kayıt defterine dışarıya aldığınız kopyayı geri ekleyebilirsiniz.



Hizmetlerin Yönetimi

Hizmetleri yönetebilmek için sisteme Administrator yetkisi ile girmeniz gerektiğini bir kere daha hatırlatalım. Sisteminize giriş yaptıktan sonra

Başlat > Ayarlar > Denetim Masası > Yönetimsel Araçlar > Hizmetler
(Start > Settings > Control Panel > Administrative Tools > Services)

yolunu izleyerek hizmetler ile ilgili ayarlamaları yapmamızı sağlayan ara yüzü çalıştırabilirsiniz. Seçtiğiniz hizmetin üzerine gelip fareniz ile sağ tuşu kullanarak menüyü açabilirsiniz.



Menüde görebileceğiniz gibi seçtiğiniz hizmetin durumunu (eğer hizmet devre dışı bırakılmamışsa) Başlat (Start) Dur (Stop) Duraklat (Pause) Devam Et (Resume) Yeniden Başlat (Restart) komutları ile değiştirebilirsiniz. Başlat hizmetin gerek duyduğu programın diskten okunarak bellekte çalışması için kullanılır. Dur tahmin edebileceğiniz gibi çalışan bir hizmetin durdurulup bellekten kaldırılması için kullanılır. Duraklat komutunu verirseniz eğer hizmet programı bellekteki yerini korur fakat fonksiyonlarını yerine getirmez. Devam Et komutu ile bellekte duran hizmetin çalışmasına kaldığı yerden devam etmesi sağlanır. Yeniden Başlat komutu ise bir hizmete önce Dur ardından Başlat komutu uygulanmış gibi hizmeti durdurup bellekten kaldırdıktan sonra sabit diskten tekrar okunup bellekte tekrar görev yapması için kullanılır.

Tüm görevler (All Tasks) menüsü ise yukarıda sıralanan komutların bütün hizmetlere aynı anda uygulanması için kolaylık sağlar. Tabii tüm hizmetler için aynı anda bu komutların uygulanması sistem sağlığı açısından pek faydalı olmayacağı ortadır.

Yenile (Refresh) komutu ile hizmetlerin durumu o an için listede yenilenir. Özellikler (Properties) ise hizmet ile ilgili bilgilere ulaşılmasına ve bir takım ayarların yapılmasına olanak veren pencereyi açar. Seçilen bir hizmetin Başlangıç Türü (Startup Type) gibi ayarları bu yönetim penceresinden yapılır. Yardım (Help) komutu ise bildiğiniz üzere hizmetler hakkında Windows XP işletim sisteminin kendi yardım dosyalarına ulaşmanızı sağlar.

Özellikler (Properties) Penceresi

Bu pencerede seçilen hizmet ile ilgili bilgilerin yanı sıra bir takım ayarlar yapabileceğiniz yukarıda belirtilmişti. Genel (General) sekmesinde görülebilecek olan bilgiler aşağıdaki resimden de takip edebileceğiniz gibi hizmetin adı listede görünen adı açılaması hizmetin gereksinim duyduğu program adı tarzında bilgilerden ibaret. Bunların yanı sıra hizmetin Başlangıç Türünü (Startup Type) bu sekmeden belirleyebiliyorsunuz.